Marş Motoru Nedir? Arıza Belirtileri ve Kömür Değişimi

Marş Motoru Nedir? Arıza Belirtileri ve Kömür Değişimi

Kamyon, tır, çekici ve otobüs gibi ağır ticari araçlarda motorun ilk hareketini sağlayan en kritik elektrik bileşenlerinden biri marş motorudur. Marş basmadığında, kontaktan yalnızca tık sesi geldiğinde ya da motor bir türlü dönmediğinde çoğu zaman marş motoru ya da bağlı olduğu elektrik devresi işaret edilir. Bu yazıda marş motorunun ne olduğunu, nasıl çalıştığını, arıza belirtilerini, aşınma nedenlerini ve kömür (fırça) değişiminin ne zaman gerektiğini ağır vasıta odağıyla ele alıyoruz.

Marş Motoru Nedir ve Görevi Nedir?

Marş motoru, içten yanmalı dizel motoru ilk kez döndürerek çalışmaya başlamasını sağlayan bir doğru akım elektrik motorudur. Motorun kendi kendine çalışması için krank milinin belirli bir devirde döndürülmesi, silindirlerde sıkıştırma ve yanmanın başlaması gerekir; işte bu ilk döndürme işini marş motoru üstlenir. Sürücü kontağı çevirdiğinde marş motoru, akünün sağladığı elektrik enerjisini mekanik dönme hareketine çevirir ve ucundaki küçük dişli (pinyon), volan çemberindeki (volan dişlisi) dişlilere geçerek motoru döndürür. Motor kendi başına çalışmaya başladığı anda marş motorunun görevi biter ve pinyon dişli devreden çekilir. Ağır ticari araçlarda marş sistemleri, dizel motorların yüksek sıkıştırma oranı ve büyük hacmi nedeniyle genellikle 24 volt gerilimle ve yüksek güç talebiyle çalışır.

Marş Motoru Nasıl Çalışır?

Marş motorunun çalışması birbirini tamamlayan birkaç aşamadan oluşur. Kontak marş konumuna getirildiğinde önce marş rölesi üzerinden otomatiğe (marş selenoidine) düşük akımlı bir kumanda sinyali gider. Otomatik iki iş yapar: bir yandan pinyon dişliyi ileri iterek volan dişlisine kavuşturur, diğer yandan ana kontakları kapatarak aküden gelen yüksek akımı doğrudan marş motorunun sargılarına iletir. Bu yüksek akım, endüvinin (rotor) dönmesini sağlar; dönme hareketi kömürler (fırçalar) aracılığıyla kollektöre iletilir ve endüvi güçlü bir tork üretir. Pinyon volanı döndürerek motoru çevirir. Motor çalışıp volan, pinyondan daha hızlı dönmeye başladığında, tek yönlü serbest dönüş kavraması (bendix) marş motorunu geri tepmelerden korur. Kontak bırakılınca otomatik akımı keser ve pinyon yerine döner. Kömürler bu döngüde elektriği hareketli kollektöre aktaran temas noktaları olduğundan, marş sisteminin sürekliliği açısından hayati öneme sahiptir.

Marş Motoru Arıza Belirtileri

Marş motorunun arızalandığını ya da bileşenlerinin aşındığını gösteren belirtiler çoğu zaman çalıştırma anında fark edilir. Ağır ticari araçlarda öne çıkan başlıca marş motoru arıza belirtileri şunlardır:

• Kontak çevrildiğinde marşın hiç basmaması; motorun dönmeye başlamaması.
• Kontaktan tek ya da ardışık "tık" sesi gelmesi, ancak marş motorunun motoru döndürmemesi (genellikle otomatik ya da yetersiz akımla ilişkilidir).
• Marş motorunun dönmesine rağmen pinyonun volana kavuşmaması ve boşta yüksek sesle dönmesi.
• Marşın yavaş, ağır ve zayıf dönmesi; motoru çalıştıracak devire ulaşamaması.
• Çalıştırma sırasında metalik gıcırtı, sürtünme ya da dişli takırtısı sesleri.
• Marş motorundan duman, yanık kokusu veya aşırı ısınma.
• Motor çalıştıktan sonra pinyonun geç geri çekilmesi ve sürtme sesinin devam etmesi.

Bu belirtiler tek başına akü zayıflığı, gevşek kablo bağlantısı ya da kötü şase (kütle) gibi başka sorunlara da işaret edebilir; bu nedenle marş motorunu suçlamadan önce akü gerilimi ve bağlantıların da kontrol edilmesi doğru bir yaklaşımdır.

Marş Motoru Arızalarının ve Kömür Aşınmasının Nedenleri

Ağır ticari araç marş motorlarında arıza ve aşınmanın başlıca nedenleri şunlardır:

• Kömürlerin (fırçaların) doğal aşınması; zamanla kısalarak kollektöre yeterli baskıyı ve teması kaybetmesi.
• Zayıf ya da bitmiş akü nedeniyle uzun ve tekrarlı marş denemeleri, marş motorunu aşırı zorlayarak ısıtır.
• Otomatiğin (selenoidin) kontaklarının aşınması, yanması veya sıkışması.
• Rulman, burç ve pinyon dişlisi ile volan dişlisindeki aşınma ve hasar.
• Kollektörde kirlenme, oksitlenme veya çizilme; kömür temasını bozar.
• Gevşek, oksitli kablo bağlantıları ve yetersiz şase (kütle) teması nedeniyle direnç artışı.
• Nem, toz, çamur ve titreşim gibi ağır çalışma koşullarının bileşenleri yıpratması.

Marş Motoru Kömürü Ne Zaman Değişir, Bakım Nasıl Yapılır?

Marş motoru kömürü (fırçası), endüvinin kollektörüne yaylı bir baskıyla temas ederek elektriği aktaran, karbon esaslı bir tüketim parçasıdır ve doğası gereği zamanla aşınır. Kömürler belirli bir boyun altına indiğinde kollektöre yeterli baskıyı uygulayamaz; bu da marşın zayıf dönmesine, düzensiz temasa ve kıvılcımlanmaya yol açar. Genel kural olarak marş motoru kömürleri, marşta güç kaybı, ara ara çalışmama ya da tık sesi gibi belirtiler ortaya çıktığında ve periyodik revizyon sırasında kontrol edilmelidir. Kömür değişimi tek başına yapılmaz; genellikle marş motoru sökülüp kollektör temizlenerek, otomatik, rulman ve pinyon dişlisi de birlikte gözden geçirilir. Aşınmış kömürler, hasarlı kollektörle birlikte değiştirilmezse yeni kömürler de kısa sürede eskir. Ağır ticari araçlarda marş motoru revizyonu, doğru sökme-takma ve elektriksel test gerektirdiğinden yetkili bir usta tarafından yapılmalı; kesin bakım aralıkları için aracın teknik el kitabı esas alınmalıdır.

VADEN ORIGINAL Kalite Yaklaşımı

Marş sisteminin güvenilir çalışması, yalnızca marş motorunun kendisine değil, ona güç taşıyan elektrik devresinin bütününe bağlıdır. Ağır ticari araçlarda 24 voltluk yüksek akım talebi düşünüldüğünde; kablolar, bağlantı uçları, röleler ve şase noktalarının sağlam, temiz ve düşük dirençli olması, marş motorunun ömrünü doğrudan etkiler. Aşınmış bir kömür, zayıf bir bağlantı ya da oksitli bir uç, en sağlam marş motorunda bile çalıştırma sorunlarına yol açabilir. VADEN ORIGINAL, ağır ticari araçların elektrik sistemi ve yedek parça ihtiyaçlarına yönelik ürünlerinde orijinal ekipman kalitesini ve doğru toleransları önceler. Marş devresindeki parça ihtiyaçlarınızda üreticinin şartnamesiyle uyumlu, kaliteli bileşenlerin tercih edilmesi, hem çalıştırma güvenilirliğini hem de sistemin uzun ömürlülüğünü korumak açısından önemlidir.

Sonuç

Marş motoru, ağır ticari araçlarda motorun ilk hareketini sağlayan ve güvenilir çalıştırma için ihmal edilmemesi gereken kritik bir elektrik bileşenidir; marş basmama, tık sesi ve zayıf dönme gibi belirtiler ciddiye alınmalı, kömür ve kollektör kontrolüyle birlikte akü ve bağlantılar da gözden geçirilmelidir. Marş devresi ve diğer elektrik sistemi parça ihtiyaçlarınızda üreticinin şartnamesiyle uyumlu, orijinal ekipman kalitesindeki VADEN ORIGINAL elektrik sistemi ürünleri ile çalıştırma güvenilirliğini ve sistemin ömrünü koruyabilirsiniz.

İlgili ürün kategorisi: Elektrik Sistemi