Marş Motoru Nedir? Arıza Belirtileri ve Kömür Değişimi

Depoda soğuk bir sabah. Sürücü çekicinin kontağını açar, gösterge lambaları yanar; anahtarı marş konumuna çevirdiğinde kabinin altından yalnızca tek, tok bir "tık" sesi gelir ve motor dönmez. Bu tabloyu gören çoğu kişi ilk iş marş motorunu suçlar. Oysa gevşemiş bir şase kablosu, oksitlenmiş bir kutup başı, yorulmuş bir akü grubu ya da içeriden yanmış bir kontak pulu da aynı belirtiyi verir. Marş motoru kendisine gelen akımın kalitesinden sorumlu değildir, yalnızca sonucuna katlanır. Bu rehberde marş motorunu tek başına bir parça gibi değil, akü grubundan başlayıp volant dişlisinde biten yol verme zincirinin en çok yük taşıyan halkası olarak ele alıyoruz.

Marş motoru nedir? Görevi ve yol verme zincirindeki yeri

Marş motoru, akü grubundan aldığı doğru akımı kısa süreliğine çok yüksek mekanik momente çevirip volant dişli çemberini döndüren, motoru kendi kendine çalışabileceği devre kadar hızlandıran bir elektrik motorudur. Görevi motoru çalıştırmak değil, motorun kendi kendini çalıştırabileceği koşulu yaratmaktır. O koşul sağlandığı anda marş devreden çıkar ve bir sonraki yol verme anına kadar sessiz kalır.

Dizel motorda yanmayı başlatan bir kıvılcım yoktur; sıkıştırılan havanın yakıtı kendiliğinden tutuşturacak sıcaklığa çıkması gerekir ve bu ancak krank mili yeterince hızlı döndürülürse olur. Yavaş dönen bir motorda sıkıştırılan hava ısısını silindir cidarına kaptırır ve tutuşma eşiğine ulaşamaz. Marş motorunun asıl işi bu yüzden döndürmek değil, yeterince hızlı döndürmektir; yavaş dönen bir marş, dönmeyen bir marş kadar işe yaramaz.

Marş, araçtaki tüm elektrikli tüketicilerin toplamından daha fazla akım çeker ve akü grubunu bir anda sert biçimde yükler. Bu nedenle marş devresi araçtaki en kalın kabloları ve en düşük direnç toleransını kullanır; tesisattaki en küçük kusur önce burada belirti verir. Marş dolaylı olarak krank mili üzerinden tüm motora iş yaptırır: volant krankın ucundadır, marş dişlisi çembere girerek krankı, pistonları ve bunlara bağlı yardımcı tahrikleri birlikte hareket ettirir.

Marş motoru ile marş dinamosu aynı şey midir?

Günlük dilde marş dinamosu denen parça ile marş motoru aynı parçadır. Karışıklık, araçtaki diğer döner elektrik makinesinden, yani alternatörden (şarj dinamosu) kaynaklanır. İkisi birbirinin tersi işi yapar: marş motoru elektriği harekete, alternatör hareketi elektriğe çevirir. Bu ayrım teşhiste kritiktir, çünkü sabah çalışmayan bir araçta suçlu çoğu zaman marş değil, önceki gün aküyü dolduramayan şarj devresidir. Şarj zayıfsa marş her sabah eksik gerilimle çalışmaya zorlanır; kömürler ve kontak pulu bu yüzden zamanından önce biter.

Marş motoru nasıl çalışır? Anahtardan volanta uzanan zincir

Marş devresi iki katmanlıdır. Üstte sürücünün anahtarla kapattığı ince kablolu kumanda devresi, altta akü kutbundan doğrudan gelen kalın kablolu güç devresi vardır. Kumanda devresi yalnızca küçük bir akım taşıyıp bir mıknatıs sargısını uyarır; yüksek akımı o mıknatısın kapattığı kontak geçirir.

Modern ağır vasıtalarda kumanda sinyalinin önüne güvenlik koşulları girer: vitesin boşta, debriyaj pedalının basılı, park freninin çekili olması ve immobilizerin doğrulanması. Biri sağlanmazsa marşa hiç komut gitmez ve arıza marş motorunda sanılır; "hiç ses yok" tablosunda ilk bakılacak yer bu yüzden komutun kendisidir.

Solenoid iki sargı taşır. Güçlü olan çekme sargısı demir çekirdeği hareket ettirir, zayıf olan tutma sargısı çekirdeği çekilmiş konumda tutar. Çekirdek hareket edince bir kaldıraç kolu bendiks dişlisini öne iterek volant çemberine sokar, arkasındaki kontak pulu da iki ana terminali köprüleyerek akü akımını marşa verir. Sıralama önemlidir; dişli önce kavrar, akım sonra gelir.

Akım kömürler üzerinden kolektöre, oradan endüvi sargılarına geçer ve alan sargılarının manyetik alanıyla etkileşerek rotoru döndürür; kolektör hangi sargının besleneceğini dönerken mekanik olarak seçer. Seri sargılı marş motorunun karakteristiği şudur: duruşta, yani en çok momentin gerektiği anda en yüksek akımı çeker ve en büyük momenti üretir; devir yükseldikçe çektiği akım düşer.

Bendiks ve tek yön kavraması ne yapar?

Motor tutuşup kendi kendine dönmeye başladığı anda volant çemberi, marş dişlisini marşın kendi devrinin çok üzerinde bir hızda döndürmeye çalışır ve korunmasız bir marşı saniyeler içinde parçalar. Koruma, dişlinin arkasındaki tek yön kavramasıyla sağlanır: kavrama momenti yalnızca marştan volanta iletir, ters yönde boşa döner. Anahtar bırakılınca dönüş yayı çekirdeği geri çeker ve dişli çemberden ayrılır. Kavrama içeriden kayarsa marş sesli biçimde döner ama volantı çeviremez; dönüş yayı zayıflar ya da çekirdek yapışırsa dişli motor çalıştıktan sonra da çemberde kalır ve marş hızla hasar görür.

24 V ağır vasıta marşı ile binek aracın marşı arasındaki fark

Ağır ticari aracın marş sistemini binek aracınkinin büyütülmüş hali sanmak yanıltır. İlk göze çarpan fark sistem gerilimidir. Ağır ticari araçlar 24 V üzerine kuruludur ve bu gerilimi seri bağlanmış iki adet 12 V akü verir. Aynı gücü daha yüksek gerilimle taşıdığınızda akım düşer, dolayısıyla hem ısınma hem kayıp azalır. Seri bağlantının bedeli de burada ortaya çıkar; iki aküden biri yorulduğunda diğeri sağlam olsa bile marş kalitesi düşer. Akülerin eşleşmiş, aynı yaşta ve aynı kapasitede olması bu yüzden bir tercih değil, kuraldır.

İkinci fark döndürülmesi gereken dirençte ortaya çıkar. Ağır vasıta dizeli çok daha büyük hacimlidir, sıkıştırma oranı yüksektir, içindeki yağ miktarı da fazladır; motor soğukken bu yağ bir fren gibi davranır. Marştan istenen moment kat kat yüksek olunca makine büyür, kablo kesitleri kalınlaşır. Üçüncü fark servis beklentisidir. Binek araçta marş çoğunlukla komple değişir, ağır vasıtada ise kömür, solenoid, bendiks ve yatak gibi parçaları yenilenebilen bir makine olarak tasarlanır.

Doğrudan tahrikli ve redüktörlü marş motoru

Doğrudan tahrikli marşta rotor mili ile dişli aynı eksen üzerindedir. Yapı sağlam ve basittir, ama istenen momenti üretebilmek için makinenin büyümesi gerekir. Redüktörlü marşta araya düz ya da planet bir dişli takımı girer; rotor daha küçük bir yapıda döner, moment de dişli oranıyla büyütülür. Karşılığında dişli takımı ve yatakları yeni bir arıza yüzeyi getirir. Alan tarafında ağır vasıtada sargılı alan tasarımı dayanıklılığı yüzünden yaygındır; kalıcı mıknatıslı tasarım daha hafiftir ama ısıya ve darbeye duyarlıdır.

Marş motoru arıza belirtileri ve her belirtinin anlamı

Marş arızasında teşhisi hızlandıran şey sesin kendisidir. Ses yoksa sorun kumanda devresindedir ya da solenoid hiç uyarılmamıştır. Tek bir tık varsa komut gelmiş, çekirdek hareket etmiş ama motor dönmemiştir. Hızlı tekrarlayan tıkırtı varsa çekirdek çekilip bırakılıyor demektir ve bu neredeyse her zaman besleme yetersizliğine işaret eder.

Belirtiler birlikte değerlendirilmelidir. Marş sırasında farların kısılması ya da gösterge panelinin sönmesi sorunun marşta değil beslemede olduğunu gösterir; farlar hiç kısılmadan hiçbir şey olmuyorsa akım marşa hiç ulaşmıyordur.

Akü mü, marş motoru mu? Ayırt etmenin pratik yolu

Sahada en çok para kaybettiren hata, sağlam bir marş motorunun akü ya da kablo kusuru yüzünden değiştirilmesidir. Yeni marş biraz daha fazla yükü kaldırabildiği için araç bir süre çalışır, ancak kök neden yerinde durduğundan birkaç hafta içinde aynı tablo geri döner. Bu döngüyü kıran şey, ölçümü yükün altında yapmaktır.

Temel ilke şudur: direnç, ancak akım aktığında kendini gösterir. Kontak kapalıyken akü kutuplarında ölçülen gerilim iyi görünebilir; aynı devre marş çevrilirken ölçüldüğünde oksitli bir kutup başı gerilimin büyük bölümünü üzerinde harcar ve marşa yalnızca artanı ulaşır. Tek başına akü gerilimi okumak bu yüzden yanıltıcıdır, yük altındaki davranış esastır.

İleri okuma

Bu konunun sade dille teknik özeti için Wikipedia üzerindeki başvuru makalesine bakın. Somut değerleri ve prosedürleri her zaman araç üreticisinin servis verileriyle teyit edin.

Gerilim düşümü ölçümü: kabloyu ve kutup başını suçüstü yakalamak

Marş devresinde gizlenen direnci bulmanın en kestirme yolu gerilim düşümünü ölçmektir. Sağlam bir bağlantı, üzerinden büyük akım geçerken bile gerilimin neredeyse tamamını karşı tarafa aktarır. Bağlantıda oksit, gevşeklik ya da kopmuş teller varsa gerilimin bir bölümü tam o noktada ısıya dönüşür ve ölçü aletinin uçlarını bağlantının iki yanına koyduğunuzda kaybolan bu gerilimi doğrudan okursunuz.

Bu ölçümü marş çevrilirken, yani devreden gerçek akım geçerken yapmak şarttır. Kabul edilebilir düşüm sınırını araç üreticisinin kılavuzu verir; genel ilke olarak temiz ve sağlam bir bağlantıda düşüm ölçülemeyecek kadar küçük kalır. Sınırı bilmiyorsanız aynı devrenin farklı noktalarını birbiriyle karşılaştırın. Zincirin halkalarından biri ötekilerden belirgin biçimde ayrışıyorsa suçlu odur.

1. Aracı emniyete almak için vitesi boşa alın, park frenini çekin ve tekerlekleri takozlayın. Ölçüm sırasında motorun çalışmasını istemiyorsanız enjeksiyonu üreticinin tarif ettiği yöntemle devre dışı bırakın; devreyi gelişigüzel bir kablo sökerek kesmeye kalkmayın.
2. Akü bağlantılarına ve şase noktalarına gözle bakın; beyazlaşma, yeşillenme, çatlamış izolasyon ya da gevşek cıvata görürseniz not edin. Bunları ölçüme geçmeden düzeltmek, vakaların çoğunu daha bu adımda kapatır.
3. Ölçü aletini doğru akım gerilim kademesine getirin. Uçlardan birini akü artı kutup direğine, diğerini marşın ana giriş terminaline dayayın; uçların kabloya değil, metal bağlantı yüzeylerine değdiğinden emin olun.
4. Bir yardımcı marş çevirirken değeri okuyun. Okunan değer, artı hattının tamamında kaybedilen gerilimdir; belirginse hat üzerindeki bağlantıları tek tek daraltarak ölçümü yineleyin.
5. Aynı ölçümü eksi tarafta da yapın; bu kez bir uç akü eksi kutup direğinde, öteki marş gövdesindeyken marş çevrilir. Şase tarafındaki kayıp en az artı taraftaki kadar sık görülür, ama daha az akla gelir.
6. Kötü çıkan bağlantıyı sökün ve temizleyin, gerekiyorsa pabucu yenileyin, üreticinin verdiği torkla sıkın. Koruyucu macun sıkma işi bittikten sonra uygulanır; bağlantı yüzeylerinin arasına sürülmez.
7. Ölçümü yineleyip düzelmeyi kanıtlayın ve değerleri araç dosyasına işleyin. Devre temizlendiği halde belirti sürüyorsa marşı sökmenin artık bir gerekçesi vardır; bu sıraya uyulduğunda sökülen marşın gerçekten arızalı çıkma olasılığı çok yükselir.

Solenoid arızaları: kontak pulu, çekme ve tutma sargısı

Marş motorunda en sık arızalanan parça solenoiddir ve bu arızaların çoğu temastan çıkar. Yol verme akımının tamamı, hareketli çekirdeğin ucundaki bakır bir pulun iki sabit terminale basmasıyla geçer. Her yol vermede oluşan ark bu yüzeyi oyar. Kararan yüzeyin direnci artar, artan direnç daha çok ısı üretir ve süreç kendi kendini hızlandırır; sonunda pul terminale değse bile akımı yeterince geçiremez. Sahada görülen tablo tanıdıktır. Tek, tok bir tık sesi duyulur, çünkü çekirdek hareket etmiştir, ama motor dönmez.

Sık görülen ikinci arıza tutma sargısındadır. Çekme sargısı çekirdeği çeker, fakat akım geldiği anda gerilim birden düşerse tutma sargısı çekirdeği tutamaz ve bırakır; gerilim toparlanınca çekirdek yeniden çekilir. Bu döngü saniyede birkaç kez tekrarlandığında o hızlı tıkırtı duyulur. Böyle bir durumda sorun çoğunlukla solenoidin kendisinde değil, yorulmuş aküde ya da yüksek dirençli bir bağlantıdadır.

Üçüncü grup mekanik yapışmadır. Çekirdek yuvasında korozyon oluşursa ya da dönüş yayı yorulursa anahtar bırakıldığı halde kontak açılmaz, marş beslenmeye devam eder ve saniyeler içinde kalıcı hasar başlar. O anda yapılacak tek doğru iş, motoru derhal durdurup akü ana şalterini kapatmaktır.

Ağır ticari araç marş motorlarında solenoid çoğunlukla ayrı bir servis parçası olarak temin edilebilir. Solenoidi yenilerken kaldıraç koluna, pime ve dönüş yayına da bakın; yıpranmış bir kaldıraç, yeni takılan solenoidi kısa sürede eskisiyle aynı duruma getirir. Terminallerdeki oksidi temizleyin, pabuçları yenileyin ve terminalleri üreticinin verdiği torkla sıkın. Fazlası da zarar verir, çünkü aşırı sıkılan terminal saplaması gövdeden kopar.

Kömür (fırça) aşınması, kolektör ve endüvi: marşın içinde ne eskir?

Marş motorunun içinde sürtünerek çalışan tek elektriksel temas kömür ile kolektör arasındadır. Kömürler, yayların kolektöre bastırdığı karbon esaslı bloklardır ve akımı dönen parçaya bu temas üzerinden aktarırlar. Her yol vermede kısalırlar, yay basıncı azalır ve temas kalitesi düşer. Kömür sınırına yaklaşan bir marş bir anda ölmez, önce kararsızlaşır. Bazen döner, bazen dönmez, döndüğünde de eskisi kadar hızlı dönmez.

Bu kararsızlık akü kusuruyla karıştığı için yanıltıcıdır. Ayırt edici işaret beslemededir. Kömür kaynaklı yavaşlamada besleme sağlıklıdır, yani marş sırasında farlar ve gösterge paneli beklenenden fazla düşmez; buna rağmen motor ağır döner. Yükün altında düşen şey akü değil, marşın kendi iç direncidir.

Kömürlerin üzerinde çalıştığı yüzey, yani kolektör de eskir. Karbon tozu, yağ buharı ve nem bir araya gelip dilimler arasındaki yalıtım boşluklarını doldurur; oluşan köprüler akımı olması gereken yoldan saptırır. Yüzey de oyulur ve kömürün tam oturmasına izin vermez. Kolektörü belirli bir sınıra kadar işleyip düzeltmek mümkündür, ama o sınırın altına inildiyse endüvi komple yenilenir.

Endüvi tarafında iki tipik arızayla karşılaşılır. Birincisinde sargı yalıtımı bozulur ve kısa devre oluşur; marş yüksek akım çeker, ısınır, yanık kokusu ve duman verir. İkincisi mekaniktir. Rotor milini taşıyan burçlar aşınınca rotor merkezden kaçar ve alan kutuplarına ya da mıknatıslara sürter. Bu sürtünme momenti düşürür, ısıyı artırır, ilerlemiş durumda da mıknatısları kırar. Sökülmüş bir marşı elle çevirdiğinizde hissettiğiniz boşluk ve tırmalama, bu arızanın erken habercisidir.

Marş motorunda kömür değişimi adım adım

1. Akü ana şalterini kapatın, eksi kutup başını sökün ve açıkta kalan ucu gövdeye değmeyecek biçimde emniyete alın. Şalter kapalı olsa bile marş üzerindeki ana kablo gerilim taşıyabilir.
2. Marşı araçtan sökün, gövdeyi dıştan temizleyin ve montajda lazım olacak konum işaretlerini alın. İşaretlenmeden sökülen gövde yanlış açıyla toplanır.
3. Solenoidi ve arka kapağı sökün; hangisinin önce çıkacağı tasarıma göre değişir. Kapağın altındaki yaylar ve pullar fırlayabileceği için kapağı düz tutarak ve dikkatle kaldırın.
4. Kömür taşıyıcısını çıkarın ve kömürlerin uzunluğuna, aşınma yüzeyinin düzgün olup olmadığına, kablo örgüsünün sağlamlığına ve yay basıncına bakın. Kabul sınırını OE kılavuzu verir.
5. Kolektör yüzeyinde karartı, basamaklanma, dilim aralarında dolgu ve çizik arayın, ardından yüzeyi uygun biçimde temizleyip dilim aralarını usulüne göre açın. Bu işte zımpara ve telli fırça kullanılmaz.
6. Endüvinin sargı yalıtımını ve kısa devre durumunu uygun bir cihazla kontrol edin. Bu adımı atlarsanız kömür değişimi arızayı yalnızca ertelemiş olur. Rotor milini taşıyan burçlara da bakın; boşluk varsa yenileyin.
7. Yeni kömürleri taşıyıcıya yerleştirin, yayların düzgün oturduğunu ve kömürlerin kanal içinde takılmadan hareket ettiğini kontrol edin. Kömür kablolarının dönen parçalara değmeyeceğinden de emin olun.
8. Gövdeyi aldığınız işaretlere göre toplayın, conta ve keçeleri yenileyin, tespit elemanlarını üreticinin verdiği torkla sıkın. Tezgâhta boşta çalıştırarak denediğinizde dönüş sesi düzgün, dişli hareketi net ve dönüş yayı hızlı olmalıdır.
9. Marşı araca takın ve ana kabloyu en son bağlayın. İzolasyon kapaklarını yerine oturtun, ardından gerilim düşümü ölçümünü tekrarlayıp sonucu kayda geçirin.

Bendiks, tek yön kavraması ve volant dişlisi hasarını ayırt etme

Marş sırasında gelen metalik taşlama sesi suçluyu tek başına ele vermez; ses marş dişlisinden de gelebilir, volant çemberinden de. İşi planlarken bu ayrımı yapmak şarttır, çünkü iki iş aynı büyüklükte değildir. Marş dişlisi marşla birlikte değişir. Volant çemberi ise volant muhafazasının açılmasını, çoğu zaman da şanzımanın indirilmesini gerektiren çok daha büyük bir iştir.

Ayırt etmenin ilk kuralı hasarın dağılımıdır. Marş dişlisindeki hasar dişlinin çevresine yayılır, çünkü dişli her denemede farklı bir dişle temas eder. Volant çemberindeki hasar ise bölgeseldir; motorun durma eğiliminde olduğu birkaç konuma karşılık gelen dar bir yayda toplanır. Denetim deliğinden bakıldığında çemberin bir bölümü sağlam, bir bölümü dövülmüş görünüyorsa suçlu çemberdir. İkinci kural tekrarlanabilirliktir: araç bazen sorunsuz çalışıp bazen aynı noktada taşlıyorsa bu bölgesel hasarın imzasıdır.

Tek yön kavramasının arızası ses üretmeden de görünebilir. Kavrama kayıyorsa marş yüksek devirde rahat dönerken volant hiç hareket etmez; sürücü genellikle "marş boşa dönüyor" der. Sökülen marşta dişli elle bir yönde serbest, diğer yönde kilitli olmalıdır: iki yönde de serbestse kavrama bitmiştir, iki yönde de kilitliyse yapışmıştır ve motor çalıştığında marşı sürükler.

Soğuk hava, yağ viskozitesi ve marşa binen yük

Kışın marş arızalarının artması rastlantı değildir. Soğuk marş devresine iki taraftan aynı anda vurur: akünün verebileceği akımı azaltır, motorun döndürülmesi için gereken momenti artırır. Akü içindeki kimyasal tepkimeler düşük sıcaklıkta yavaşlar; aynı akü, ılık bir günde rahatça verdiği akımı soğukta veremez. Aynı anda motor yağı koyulaşır, sürtünme büyür ve marşın yenmesi gereken direnç yükselir. Yazın sınırda çalışan bir sistem, ilk gerçek soğukta yolda kalır.

Çok dereceli yağlarda motor yağının soğuktaki akışkanlığını W harfinin önündeki sayı gösterir. Bu sayı düştükçe yağ soğukta daha kolay akar, marş da daha az dirençle karşılaşır. Yine de yağ seçimi keyfe bırakılacak bir tercih değildir; motorun onayladığı sınıf ve şartname esastır.

Soğukta nasıl yol verildiği de sonucu değiştirir. Kesintisiz marş süresini kısa tutun ve denemeler arasında hem marşın soğuması hem akünün toparlanması için bekleyin; sürenin kendisi için üreticinin verdiği değer esastır. Arka arkaya uzun marş çevirmek, kömürleri ve kolektörü tek seferde bitirebilir, endüvi sargılarını yakabilir. Motor birkaç düzgün denemede tutmuyorsa sorun çoğu zaman marşta değil, yakıt tarafında ya da ön ısıtmadadır. O noktada marşı zorlamak, sağlam bir parçayı da kaybettirir.

Filo tarafında soğuk mevsime hazırlık marş arızalarını en çok azaltan uygulamadır: akülerin kış öncesi yük altında test edilmesi, kutup başlarının temizlenmesi, şase örgülerinin denetlenmesi ve ön ısıtma devresinin kontrolü. Uzun süre park edecek araçlarda akü grubu şarj altında tutulmalıdır; boşalmış bir akü soğukta kendi de zarar görür.

Marş motoru revizyon mu edilir, değişir mi?

Ağır ticari araç marş motoru revizyona uygun tasarlanır: kömür, solenoid, bendiks grubu, dönüş yayı, kaldıraç ve burçlar servis parçası olarak bulunabilir. Bu, kararın otomatik olarak revizyondan yana olacağı anlamına gelmez; doğru karar sökülen makinenin hangi katmanının bittiğine bağlıdır.

Genel ilke şudur: aşınma parçaları bitmişse revizyon, taşıyıcı parçalar bitmişse değişim mantıklıdır. Kömür, solenoid, kavrama ve burç aşınma parçalarıdır; gövde, endüvi ve alan grubu taşıyıcı parçalardır. Kolektör işlenebilir sınırın altına inmişse, endüvi sargısı kaçak veriyorsa, mıknatıslar çatlamışsa ya da gövdede çatlak varsa revizyonun ekonomisi kalmaz. Su ya da yağ dolmuş bir marşta sızıntı kaynağı bulunmadan yapılan her onarım kısa ömürlüdür. Filo tarafında üçüncü kalem aracın durduğu süredir; yolda kalan bir çekicinin kaybı çoğu zaman parça farkının çok üzerindedir.

Sökme ve montajda dikkat edilecekler

Sökmeden önce akü ana şalterini kapatın ve eksi kutup başını ayırın; ana artı kablosu marşa doğrudan bağlıdır. Kablo konumlarını işaretleyin, çünkü ince kumanda ucu ile ana besleme ucu karışırsa ortaya sonradan teşhisi zor bir arıza çıkar.

Montajda üç noktaya dikkat etmek gerekir. Bazı uygulamalarda gövde ile blok arasına bir ara pul konur; bu pul unutulursa dişli boşluğu bozulur ve taşlama sesi başlar. Tespit torku, üreticinin verdiği değere ve sıraya göre uygulanır. Pabuçlar temiz olmalı, izolasyon kapakları yerine oturmalı, kablolar da egzozdan uzakta, orijinal güzergâhları üzerinden bağlanmalıdır.

Revizyon da seçilse değişim de, marş takılmadan önce arızanın kök nedeni kapatılmalıdır. Zayıf akü, oksitli kutup başı, yorulmuş şase örgüsü ya da zayıf kalan bir şarj devresi yerinde bırakılırsa yeni marş da aynı yoldan gider. Sahada en pahalı onarım, aynı parçanın ikinci kez değiştirilmesidir.

Bakım, ömür ve marş devresinin korunması

Marş motorunun kendi başına periyodik bir bakımı yoktur; marşın bakımı, marş devresinin bakımıdır. Ne kadar dayanacağı, ona ulaşan gerilimin kalitesine ve kendisinden istenen çalışma biçimine bağlıdır. Filo pratiğinde marş arızalarını en çok azaltan kontroller ise aşağıdakilerdir.

Aküler eşleşmiş ve aynı yaşta tutulur. Biri değişecekse çift birlikte değerlendirilir, grup da kış öncesinde yük altında test edilir. Kutup başları belirli aralıklarla temizlenir, şase örgüleri oksit ve gevşeklik açısından kontrol edilir. Akü ana şalteri dışarıdan sağlam görünse bile ölçümle denetlenmelidir, çünkü içeriden kavrulmuş bir şalter sinsi bir arıza kaynağıdır.

Şarj tarafında alternatör çıkışı ve kayış gerginliği düzenli kontrol edilir; eksik şarj marşı her sabah zorlar ve kömür ömrünü kısaltır. Sürücülere de kesintisiz marş süresi ve denemeler arası bekleme konusunda talimat verilir, motor tutmuyorsa marş zorlanmaz. Marş gövdesine yağ ya da su damlıyorsa kaynağı kapatılır, yol vermede yeni bir metalik ses çıkarsa ertelenmeden incelenir. Gerilim düşümü ölçümlerini araç dosyasına yazmak ve değişen marşı açıp neyin bittiğine bakmak da bu disiplinin parçasıdır.

Marş motoru, ağır ticari araçta her şeyin başladığı anda devreye giren parçadır. Günde yalnızca birkaç saniye çalışır, ama seferin başlayıp başlamayacağına o birkaç saniye karar verir. Bu yüzden arıza tablosu hep aynı sırayla çözülmelidir. Önce besleme ve bağlantı kalitesi kanıtlanır, sonra kumanda devresi doğrulanır, ardından solenoid değerlendirilir ve marş motoru en son sorgulanır. Bu sıra izlendiğinde gereksiz parça değişimi ortadan kalkar, gerçek arıza da tekrar etmeden çözülür. Tüm ölçüm ölçütleri, tork ve ayar değerleri için aracın motor ve şasi koduna ait güncel OE servis dokümantasyonu esastır.

İlgili ürün kategorisi: Elektrik Sistemi

Ana rehber: Krank Mili Nedir? Görevi, Arıza Belirtileri ve Bakımı